les 1 kennismaking
Paul Wiegmans (paul@bonhoeffer.nl)
laatst gewijzigd
Inhoud: inloggen, uitloggen, virtuele temrinals, su, root, shell, ps
(1), nieuwe users, useradd, groupadd, passwd
Eerste keer aanmelden
Zet de computer aan en start linux. Na het starten verschijnt een
loginprompt of aanmeldingscherm, dat je vraagt om een gebruikersnaam,
en een wachtwoord. In elk geval , type je gebruikersnaam en druk op
enter. Type dan je wachtwoord en druk op enter. Gebruik als
gebruikersnaam root , en laat
het wachtwoord leeg. Als de
gebruikersnaam en wachtwoord geaccepteerd worden , ben je aangemeld op
de computer.
Dit is een toegangscontrole (authenticatie), dat verhindert dat
vreemden op de computer toegang krijgen. Het dient voor identificatie ,
zodat Linux weet wie je bent, en dat je je eigen bestanden kunt zien en
benaderen, en niet die van een andere gebruiker. Dit is een belangrijk
gegeven om bij stil te staan, want Linux is een besturingssysteem dat
door meer dan 1 gebruiker tegelijk kan worden gebruikt; het is een multi-user systeem.
X windowing system
Als het aanmeldingproces beeindigd is, zul je uiteindelijk een
bureaublad te zien krijgen met daarop enkele iconen en een taakbalk, en
een muiscursor is ook zichtbaar. Dit is de grafische gebruikersomgeving
, het zgn. X windowing system of kortweg X . Dit is een grafische shell
waarin gebruikers kunnen werken, met behulp van toetsenbord en de
muis. Dit is een GUI, een graphical
user interface .
De terminal
Schakel over naar een virtuele terminal (met de toetscombi
Ctrl-Alt-F2). Je krijgt nu een zwart scherm te zien met
xxx login:
Meld je ook hier aan met je gebruikersnaam en wachtwoord. Als je
wachtwoord geaccepteerd is, ben je ook hier aangemeld. Je bevindt je nu
in een terminalsessie. Je ziet een prompt die er zo uitziet:
[root@uranus root]#
De propt geeft aan dat de computer wacht op je commando.
De gebruikersinterface
Het programma dat hier voor zorgt heet de shell. Het is het
belangrijkste stukje software dat een verbinding vormt tussen jou en de
computer. De shell accepteert jouw opdrachten en vertaalt deze naar
commandos voor de computer en voert deze uit. Het is een user interface
, net als het X windowing system. X wordt De shellprompt wordt ook wel
een CLI of command line interface
genoemd.
In deze cursus gaan we werken met de command line interface. Hier kun
je de meeste kennis van Linux opdoen, en krijg het het beste begrip van
de werking van Linux en al zijn commandos. Ook is de kennis die je op
de command line interface leert, goed toe te passen op andere smaken
van Linux.
Virtuele terminals
Je kunt je verscheidene malen tegelijk op de computer aanmelden, door
naar een virtuele terminal te gaan en je daar aanmelden. Je kunt met
een toetscombinatie Ctrl-Alt-F2 tot en met Ctrl-Alt-F6 omschakelen naar
een andere virtuele terminal. Linux heeft deze eigenschap omdat het een
multi-user , multi-tasking besturingssysteem is. Eigenlijk heeft Linux
standaard altijd 6 virtuele terminals , maar onder de eerste virtuele
terminal is vaak de grafische gebruikersschil X al gestart en heb je
geen prompt. Met Ctrl-Alt-F7 schakel je naar de grafische
gebruikersschil.
Om naar een virtuele terminal te schakelen, terwijl je al in een
virtuele terminals bent, kun je ook toetscombinatie Alt-F1 tot en met
Alt-F6 gebruiken. Dit is korter en sneller, maar dit werkt alleen niet
vanuit de GUI.
Wat is Linux?
De naam Linux wordt gegeven aan een verzameling programmas waarmee
mensen de computer kunnen gebruiken voor allerlei taken, maar ook aan
het hart van het besturinsysteem, de kernel. Het besturingsysteem Linux
is een verzameling applicaties en stuurprogrammas die het mogelijk
maken dat een computer gebruikt wordt voor nuttige dingen, zoals
tekstverwerking, besturing, berekeningen maken, en allerlei
verschillende vormen van informatieverwerking. De kernel Linux is een
stuk software dat door Linux Torvalds is bedacht en ontwikkeld in 1992,
en dat een verbindingslaag vormt tussen de computer (processor,
geheugen, opslagmedia, randapparatuur) en applicaties.
Je kunt dit als volgt zien:
gebruiker
applicaties, X windowing
system
|
|
In elk geval kunnen een aantal karakteristieke eigenschappen van Linux
worden vastgesteld:
- is multi-user
- is multi-tasking
- lijkt op Unix
- heeft wel of geen grafische schil
- is open source software
Een gebruiker aanmaken
Het is niet verstandig om als root de computer te gebruiken voor
alledaagse zaken. De user root kan veel dingen die gewone gebruikers
niet kunnen en een vergissing kan fataal zijn. Daarom is het raadzaam
om niet als root , maar als een gewone gebruiker aangemeld te zijn.
Onthoud: Werk nooit als root, behalve als
het echt moet!
We gaan daarom nu een nieuwe gebruiker aanmaken. We noemen de gebruiker
cursist . Daarna gaan we afmelden als root en aanmelden met de nieuwe
gebruikersnaam . De nieuwe gebruiker maken wel met het commando :
useradd cursist
Daarna geven we gebruiker cursist een wachtwoord. We geven hem het
wachtwoord cursist, als volgt:
passwd cursist
Linux antwoordt met:
Changing password for user cursist.
New UNIX password: (hier type je het wachtwoord)
BAD PASSWORD: it is based on a dictionary word
Retype new UNIX password: (hier type je nog eens het wachtwoord)
passwd: all authentication tokens updated successfully.
Ik raad je aan om het wachtwoord cursist
in te tikken. Schakel nu naar terminal 3 (Ctrl-Alt-F3) en meld
je aan met de
gebruiker cursist,
en het juiste wachtwoord. Je ziet nu dat de prompt verandert in:
[cursist@uranus csadmin]$
Dit is de prompt van een gewone gebruiker.
Met het passwd commando kan een gebruiker ook zelf zijn wachtwoord
veranderen. Elke gebruiker kan alleen zijn eigen wachtwoord veranderen.
Dit gaat het met commando :
passwd
Nu wordt eerst gevraagd om het oude wachtwoord, en daarna mag de
gebruiker twee keer het nieuwe wachtwoord intikken. Als alles goed
gaat, dan is het wachtwoord verandert. Let
op: Linux vereist dat je een niet al te makkelijk
wachtwoord kiest. Het nieuwe wachtwoord moet minstens 5 of 6 letters
lang zijn, anders wordt het niet geaccepteerd. Ook gewone engels
woorden wordt beschouwd als te makkelijk. Een goed wachtwoord is een
woord met willekeurige letters van minstens 8 tekens lang en mininaal 1
cijfer en 1 leesteken.
De superuser
Nu je weet hoe je moet inloggen als gewone gebruiker , is het handig om
te weten hoe je toch kunt werken als root, zonder je af te melden.
Hiervoor is het commando su bedoeld.
su
Linux antwoordt:
Password:
Type je wachtwoord van de gebruiker root (dit is een leeg wachtwoord)
en druk op Enter. De prompt verandert nu en je krijgt weer de root
prompt te zien:
[root@uranus root]#
Je kunt nu de commandos intikken die je wilt uitvoeren als root user.
Afmelden
Als je klaar bent met werken op de computer, is het netjes als je je
afmeldt. Dit kan op een aantal manieren. Je kunt het commando
exit
intikken maar het kan ook door de toetscombinatie Ctrl-D in te tikken.
Het resultaat is dat je terugkeert naar de login prompt.
Wanneer het eerder je su commando hebt uitgevoerd, dan ben je nu
teruggekeerd naar de gebruikeraanmelding waarmee je als eerste
gebruiker bent aangemeld. Als je nu nog eens Ctrl-D of logout uitvoert,
zul je nu naar de login prompt gebracht worden en ben je echt afgemeld.
Tip : terugbladeren in console
Soms geeft een commando zoveel uitvoer dat de helft al voorbij
geschoven is en niet meer zichtbaar. Dit continu omhoogschuiven van
regels noemen we scrolling. Je kunt met de Shift-PgUp en Shift-PgDn
toetsen achteruit en vooruitbladeren met een schermvol tegelijk en zo
terugkijken naar eerdere uitvoer op de terminal.
Opdrachten
- Maak een nieuwe gebruiker aan met de naam webmaster
- Stel een wachtwoord in voor gebruiker webmaster, maak het
wachtwoord geheim.
- Ga naar virtuele terminal 4 en log in als gebruiker webmaster
- Wijzig het wachtwoord nu in geheim79
.